Sang chấn
Mình rất không thích cảm giác “bị so sánh”, cho dù là trực tiếp hay gián tiếp.
Tối hôm qua, khi đang đi dạo và trò chuyện cùng bạn mình, bọn mình có thói quen chia sẻ về những gì diễn ra trong ngày. Gần đây, bạn ấy rất ngưỡng mộ sếp về work ethics, tầm nhìn, sự hy sinh, lối sống và tất cả mọi thứ.
Chuyện đó vốn chẳng có vấn đề gì, cho đến khi bạn ấy nói thêm một câu: với những người mang nhiều trách nhiệm, nhiều thứ phải lo và có tầm nhìn lớn như vậy, họ không thể nào lúc nào thích làm thì làm, thích nghỉ thì nghỉ được.
Câu nói đó lập tức chạm vào lòng tự ái của mình.
Nhưng mình đã kịp “bắt thóp” cảm giác đó.
Mình dừng lại để quan sát xem sự tự ái này thực chất đến từ đâu, vì nó rất hay xuất hiện một cách tinh vi mỗi khi bạn mình bày tỏ sự ngưỡng mộ với một người đàn ông có những phẩm chất tương tự như work ethics cao, sự tập trung, thành tựu lớn và khả năng lo toan cho gia đình.
Mình biết sự tự ái này không đại diện cho toàn bộ con người mình. Mình cũng biết bạn mình không có ý định so sánh hay làm mình tổn thương. Nhưng cái phiên bản tự ái, hay so sánh và luôn thấy mình kém cỏi ấy lại bắt đầu lên tiếng.
Nó giống hệt như cảm giác khi có ai đó khuyên bạn nên ăn uống đàng hoàng, và mẹ bạn đứng ngay cạnh lập tức hùa theo: “Đúng rồi đó, đồ ăn ngoài dơ lắm, mẹ đã nói con bao nhiêu lần rồi mà con có nghe đâu.”
Khi được dịp trỗi dậy, sự tự ái đó bắt đầu thì thầm đủ thứ tồi tệ trong đầu mình: “Mình thật kém cỏi, chẳng có gì trong tay, tiền bạc không, thành tựu cũng không, lúc nào cũng chỉ biết nghĩ nhỏ chứ chẳng bao giờ dám nghĩ lớn.”
Nhà tâm lý học Alfred Adler gọi hiện tượng này là phức cảm tự ti. Còn mình gọi nó là sang chấn bị so sánh. Mình cũng đã nói khá nhiều về điều này trong bài sau.
Bên trong bạn từng tồn tại một đứa trẻ rất tự tin và thuần khiết. Nhưng ngày qua ngày, đứa trẻ đó liên tục bị nhồi nhét vào đầu những lời so sánh, phải chịu đựng sự thiếu ghi nhận kèm theo những lời chì chiết.
Dần dần, phiên bản tự tin ấy héo mòn, chuyển hóa thành một phiên bản tự ti và luôn mang mình ra so đo với thế giới xung quanh.
Một phần trong bạn đã chết đi ngay tại thời điểm đó. Đó chính là sang chấn. Nó giống như một cuộn băng cassette cứ tua đi tua lại đúng cái mốc thời gian tồi tệ ấy, vay mượn lại nguyên vẹn cảm giác tự ti xưa cũ, chỉ là thay lớp vỏ bọc bằng những hoàn cảnh và môi trường mới.
Và điều đầu tiên chúng ta cần làm không phải là cố gắng xóa bỏ hay chạy trốn cảm giác tự ti này. Điều ta cần làm là ghi nhận sự tồn tại của nó và kiên nhẫn lắng nghe nó.
Nó thực chất chỉ là một đứa trẻ đang nói không ngừng, đang than thở và la hét vì từ trước đến nay chưa từng có ai thực sự lắng nghe, tôn trọng hay giáo dục nó đúng cách.
Thật ra là nó từng được “giáo dục”, nhưng là do chính bạn đã nhào nặn nó theo những tiêu chuẩn khắc nghiệt của xã hội, dạy nó phải làm mọi thứ cốt chỉ để tồn tại mà không bị gán mác vô dụng hay thừa thãi.
Và bây giờ, để có thể thực sự thay đổi và chuyển hóa, bạn cần ngồi xuống, kết nối và làm việc lại với đứa trẻ đó một lần nữa.
Đã bao giờ bạn để một lời nói vô tình chạm vào sự tự ti bên trong mình chưa? Thay vì xua đuổi, nếu hôm nay bạn thử ngồi lại và lắng nghe đứa trẻ đang la hét bên trong đó, bạn thấy nó sẽ nói điều gì với bạn?
Nguyên,