Bớt thất hứa
Sáng nay, mình đã thức dậy muộn.
Đáng lẽ ra mình đã dậy sớm hơn, nhưng lúc 5h sáng, hai chú mèo cưng quậy phá làm mình tỉnh giấc. Cơ thể mệt mỏi cộng thêm cơn ngái ngủ, mình quyết định tắt luôn báo thức và ngủ một mạch đến gần 8h.
Dù lúc tỉnh dậy cơ thể rất khỏe khoắn và mình vẫn hoàn thành trọn vẹn Morning Routine để bắt đầu ngày mới, nhưng từ sâu bên trong, một giọng nói quen thuộc lại vang lên văng vẳng: “Sao cứ ngủ muộn dậy muộn hoài vậy? Tại sao mình không thể tự duy trì thói quen dậy sớm được?”.
Mình nhớ lại những khoảng thời gian trước đây. Khi có PT (huấn luyện viên cá nhân), khi tham gia một lớp học, hay có một cộng đồng giám sát, mình có thể dễ dàng thức dậy từ 4h sáng. Mình làm rất xuất sắc.
Nhưng cứ hễ chỉ có một mình với lời tự hứa, mình lại thất bại. Và như một thói quen, mình tự kết án bản thân: “Đơn giản là do mình chưa thật sự quyết tâm thôi. Mình thật cùi bắp.”.
Nhưng sáng nay, khi ngồi xuống viết journal và bóc tách cảm xúc, mình nhận ra một sự thật khiến mình giật mình: Đó hoàn toàn không phải là do mình thiếu ý chí.
Trong tâm lý học, có một nhóm người được gọi là “Obliger” (Người đáp ứng kỳ vọng). Đặc điểm cốt lõi của nhóm này là: Chúng ta rất dễ dàng đáp ứng những kỳ vọng từ bên ngoài (như lịch hẹn với sếp, deadline của bài tập nhóm, hay lời hứa với PT), nhưng lại gặp khó khăn cực lớn trong việc đáp ứng những kỳ vọng từ bên trong (như lời hứa sẽ đi ngủ sớm, dậy sớm, tự học cho chính mình).
Việc mình không thể tự dậy sớm nếu không có lớp học hay PT không phải là một sự yếu kém đáng xấu hổ. Nó chỉ là một “tính năng” của hệ thống tâm lý bên trong mình.
Chúng ta thường mắc kẹt trong cái bẫy của sự quy gán nội tại (internal attribution): hễ làm không được là lập tức đổ lỗi cho bản chất con người mình là lười biếng, thiếu ý chí.
Mình cố dùng sức mạnh ý chí để ép uổng bản thân thay đổi bản tính, để rồi khi năng lượng cạn kiệt, mình lại buông xuôi và dằn vặt.
Sáng nay, khi gọi tên được điều này, mình nhẹ đi rất nhiều. Mình nhận ra, cách tốt nhất không phải là chống lại bản tính, mà là thấu hiểu nó.
Nếu mình biết bản thân hoạt động tốt nhất khi có “trách nhiệm với bên ngoài”, mình có thể dùng chính điểm yếu đó làm đòn bẩy: buộc những mong muốn nội tại của mình vào một cam kết ngoại tại.
Ví dụ, đợt vừa rồi mình muốn giảm bớt screen time (thời gian sử dụng điện thoại), mình đã block các apps, website trong cài đặt screen time của mình và nhờ bạn mình đặt mật khẩu mà mình không biết nó là gì.
Còn bạn thì sao? Đã bao giờ bạn nhận ra mình có thể làm việc cật lực để hoàn thành xuất sắc kỳ vọng của người khác, nhưng lại liên tục trì hoãn và thất hứa với những mục tiêu của riêng mình chưa?
Nếu hôm nay bạn cho phép mình ngừng tự mắng mỏ bản thân là “thiếu quyết tâm”, bạn sẽ nói gì với phần đang cảm thấy dằn vặt bên trong mình?
Nguyên,